De Partij van Europees Links wil zich vernieuwen

26/04 03:15 - De Partij van Europees Links wil zich vernieuwen
  door Herman Michiel 24 april 2026   De Partij van Europees Links (of PEL, Party of European Left) congresseerde op 17 en 18 april in Brussel. Alvorens hierover iets meer te zeggen situeren we kort wat de Partij van Europees Links is en wat haar plaats is in het Europees politiek kader (zie ook hier). De meesten van de 720 verkozenen in het Europees Parlement behoren tot een bepaalde politieke fractie: christendemocraten (EVP), sociaaldemocraten (S&D), liberalen (Renew), Groenen, één van de verschillende uiterst rechtse fracties (ECR, Patriotten, ESN), of tot de linkse fractie, The Left (vroeger aangeduid als GUE/NGL of ‘Verenigd Links’). Leden van een fractie kunnen bovendien aangesloten zijn bij een Europese politieke partij. Dat is geen verplichting, en leden van een zelfde fractie kunnen aangesloten zijn bij uiteenlopende Europese politieke partijen, of tot geen enkele behoren. Ook partijen van buiten de Europese Unie kunnen aansluiten bij zulke partij.   The Left, PEL en ELA Laten we dit wat nader bekijken voor fractie The Left, de fractie die vaak als de ‘radicaal linkse’ wordt bestempeld en waarvan de kandidaten afkomstig zijn uit nationale partijen als La France Insoumise, die Linke, Podemos, de Belgische PVDA, enzovoort. The Left behaalde bij de Europese verkiezingen van juni 2024 slechts 38 zetels, maar daarna sloten de 8 verkozenen van de Italiaanse Vijfsterrenbeweging (M5S) zich bij deze fractie aan, die daarmee aan 46 verkozenen komt. Op een extreem-rechtse fractie na (ESN, waar de Duitse AfD toe behoort) is The Left de kleinste fractie in het Europees Parlement. Vóór de verkiezingen van 2024 was er maar één Europese partij waar leden van The Left al dan niet bij aangesloten waren (als volwaardig lid, waarnemend lid of ‘partner’): de Partij van Europees Links, de PEL, die min of meer het gezicht van de hele fractie bepaalde. Maar ook al vóór deze verkiezingen bleek er binnen de fractie groeiende onenigheid te bestaan, en dit om uiteenlopende redenen, zoals het fractieleiderschap, de aparte oriëntatie van Scandinavische partijen, de capitulatie van Syriza, traditioneel versus ‘populistisch’ links, en nog andere. Een alternatieve pool, vooral gesteund op de Scandinavisch links, Podemos en La France Insoumise, wou niet langer in de PEL blijven en stichtte – kort na de Europese verkiezingen – de nieuwe Europese politieke partij die naar de naam European Left Alliance of ELA luistert. Dit bracht geen echte politieke opheldering (zoals over de houding tegenover de NATO en de militarisering van Europa) maar wel een opsplitsing in de politieke leiding van radicaal links in de EU. Als we dan kijken naar de affiliatie van de 46 verkozenen (MEPs in het jargon, members of parliament) van The Left vandaag, stellen we een nog verdere verzwakking van de PEL vast. Slechts 7 MEPs maken er deel van uit: 3 van het Duitse die Linke, 2 van Syriza, 1 van de PVDA en 1 van het Cypriotische AKEL, de laatste alleen als waarnemer. Deze zwakte wordt op de site van de PEL wat verdoezeld door een indrukwekkende serie logos van aangesloten partijen, maar de meeste ervan hebben geen Europees verkozenen, of behoren niet tot de Europese Unie. Iets beter af is de nieuwe Europese partij ELA. Ze telt 20 MEPs, waarvan 9 tot La France Insoumise behoren; daarnaast de verkozenen van links in Denemarken, Finland en Zweden, die van het Spaanse Podemos, het Portugese Bloco en het Italiaanse Sinistra. Zeven europarlementsleden aangesloten bij de PEL, twintig bij ELA, dat zijn er samen 27 of iets meer dan de helft van de 46 verkozenen die tot de linkse fractie The Left behoren. De andere helft behoort tot geen van de twee Europese politieke partijen en bestaat uit ‘onafhankelijken’. Zo voor de 8 leden van de Italiaanse Vijfsterrenbeweging, de 2 Ieren van Sinn Fein, de verkozene van de Portugese Communistische Partij en Rudi Kennes, gekozen op de PVDA-lijst maar nadien uit de partij gestapt. Een aparte categorie vormen de 6 europarlementsleden van het Bündnis Sahra Wagenknecht, BSW, een groep die zich vóór de Europese verkiezingen van 2024 afscheurde van het Duitse die Linke. Ze sloten niet aan bij de linkse fractie The Left, en ook niet bij een van de twee linkse Europese partijen, de PEL of ELA. Eerder begrijpelijk als men weet dat BSW soms als ‘links-nationalistisch’ of ‘links-conservatief’ wordt bestempeld. Pogingen om een eigen Europese partij op te richten zijn tot nog toe mislukt. Ze horen dus momenteel bij de niet-partijgebonden MEPs.   Waartoe dienen Europese politieke partijen? Een ietwat politiek geïnteresseerde Fransman of Française zal wel weten wat La France Insoumise of LFI is. Zo ook zal een Duitse/Duitser zich een idee gevormd hebben wat - terecht of ten onrechte – die Linke voorstelt. Idem voor de Nederlandse SP, de Belgische PVDA/PTB enz. Maar The Left? PEL? ELA? Nooit iets van gehoord! Hoe komt dit ? Er moet vooreerst gezegd worden dat die onbekendheid niet beperkt is tot links. Slechts een klein deel van het publiek weet dat “S&D” staat voor de Europese sociaaldemocratische parlementsfractie, dat ALDE een Europese partij is waartoe een aantal leden van de liberale fractie Renew behoren, en dat andere leden van deze fractie tot de “Europese Democratische Partij” behoren, enzovoort. Maar terwijl die onbekendheid voor de centrumpartijen eerder een voordeel is, is ze in het nadeel van links. Ik verklaar me nader. De mainstream politiek is er een van het beheer van de kapitalistische samenleving, en dat vereist deals en stille afspraken tussen de beheerspartijen. Dat het grote publiek daar geen inzicht in heeft, is voor hen eerder een voordeel. Echte linkse politiek daarentegen, de verdediging van een authentiek alternatief voor de kapitalistische samenleving, richt zich openlijk tot de werkende klasse en probeert met argumenten en mobilisaties een socialistisch model ingang te doen vinden. Linkse partijen moeten proberen door te dringen tot transnationale bekendheid en erkenning van hun gedachtengoed, partijen die het kapitalisme beheren opereren liever in de schaduw. Er moet ook op gewezen worden dat het idee om Europese politieke partijen op te richten niet van de nationale partijen zelf afkomstig is, en dit geldt evenzeer voor de ‘radicaal linkse’ partijen als de andere. Het idee stamt uit de hoop van de Europese ‘eenmakers’ om een Europese politieke sfeer te creëren. De oprichting van Europese politieke partijen werd aangemoedigd door ze een aantal voordelen te geven. Ze krijgen bv. een subsidie uit het Europees budget, kunnen gebruik maken van EU-infrastructuur, ze kunnen een ‘stichting’ uitbouwen en daarmee bijvoorbeeld een tijdschrift uitgeven, zoals de PEL doet met Transform!. Het zal natuurlijk niet de bedoeling geweest zijn van de Europese eenmakers om een links internationalisme aan te wakkeren, maar dat moet links niet beletten dat wél te doen en gebruik te maken van de mogelijkheden die een Europese politieke partij biedt. Daar is echter niets van in huis gekomen, zoals ook de politoloog Bortun (Oxford University) vaststelde in een interessante analyse. Linkse partijen in de EU opereren haast uitsluitend in een nationaal kader, zelfs bij campagnes voor Europese verkiezingen. Een derde vaststelling is dat de programmatorische samenhang van linkse partijen in de EU soms heel ver te zoeken is. De EU bestrijden of omvormen? Voor of tegen een Europees leger? In of uit de NATO? Onder die omstandigheden wordt naar een grootste gemene deler gezocht, en gaat men issues uit de weg waar teveel onenigheid over bestaat. Zo was een deel van de Finse linkse alliantie voor toetreding tot de NATO; het wordt dan moeilijk om een Europese campagne tegen de militarisering op te zetten als er over de NATO moet gezwegen worden. Het helpt ook niet als een links kopstuk als Mélenchon de Franse wapenindustrie gaat verdedigen tegenover de Duitse…   Met de rug tegen de muur naar betere inzichten? Met nog maar zeven europarlementsleden wordt een vernieuwde strategie een kwestie van overleven voor de Partij van Europees Links [i]. “Dit congres gaat over vernieuwing en collectieve actie”, zei Walter Baier, voorzitter van de PEL. Hij lijkt daarmee wel degelijk uiting te geven aan inzicht in de ernst van de toestand: “Het ogenblik voor Europees Links om te vernieuwen, vorm te geven aan de toekomst en mensen te betrekken in heel Europa”. Natuurlijk hangt de toekomst van links in Europa niet alleen af van de PEL, noch van nieuwkomer ELA of van de parlementaire fractie The Left in haar geheel, maar deze structuren zouden wel een belangrijk instrument kunnen zijn om tot een gecoördineerd Europees optreden van links te komen. Het ontbreekt in ieder geval niet aan gelegenheden en noodzaak daartoe: vredespolitiek vs. militarisering, klimaatpolitiek vs. bedrijfswinsten, internationale solidariteit vs. uitbuiting, of ook nog racisme en vreemdelingenhaat, afbouw van sociale voorzieningen en openbare diensten, het duur leven, enzovoort. Europese initiatieven zouden een grensoverschrijdend karakter kunnen geven aan wat er nationaal gebeurt, het isolement doorbreken, nationale successen internationaliseren. Heeft het voorbije congres van de partij van Europees Links daartoe de aanzet gegeven? Dat is uit de gepubliceerde documenten niet direct af te leiden. Er werd een gemeenschappelijk standpunt aangenomen met linkse standpunten en voorstellen. De twee krachtlijnen, het gevecht tegen de soberheidspolitiek (“Fight austerity”) en tegen de militaire ambities van de EU (“Stop militarisation”) zijn een terecht werkprogramma. Maar aan verklaringen ontbreekt het Europees links niet. De vraag is of er een strategie uitgewerkt werd om woorden in daden om te zetten. We zijn aangewezen op enkele reacties van deelnemers om hierover iets te kunnen zeggen. De meest kritische komt van Vincent Boulet, de internationaal verantwoordelijke van de Franse communistische partij (PCF). Hij schrijft: “Wat de inhoudelijke kwesties betreft, de manier waarop de PEL zou kunnen dienen als instrument om de strijd, de eisen en de initiatieven van de aangesloten partijen voor vrede en tegen bezuinigingen in Europa te bundelen, laat dit congres veel vragen onbeantwoord. De vragen die tijdens de voorbereiding van het congres werden gesteld, blijven ook na afloop ervan onbeantwoord.” Hij stelt zijn hoop op het congres van volgend jaar en wil dat er ondertussen gewerkt wordt aan een gemeenschappelijke actie in Europa voor de vrede en tegen de militarisering. Opvallend, en hopelijk hoopgevend, is de steeds prominentere rol die de Belgische PVDA-PTB gaat spelen in de PEL. Het is een van de weinige linkse partijen in Europa die expliciet het socialisme vooropstelt als alternatief voor het kapitalisme, zoals Peter Mertens, algemeen secretaris van de PVDA in een toespraak op het congres verdedigde. Ook werd David Pestieau (PTB) tot een van de ondervoorzitters van PEL verkozen. Of de Partij van Europees Links nu echt een steun zal worden voor de strijd die door zoveel mensen in vakbonden, vluchtelingenorganisaties, vredesbewegingen, milieu- en klimaatgroepen en tal van andere wordt gevoerd zal moeten blijken. Alleen dan krijgt linkse ‘Europese politiek’ betekenis. Misschien moet de PEL zich wat uitgedaagd voelen door ‘concurrent’ ELA, die aan de basis ligt van een blijkbaar succesvolle Europese campagne om het associatieverdrag tussen de EU en Israël op te zeggen?   [i] Eén van de voorwaarden om als Europese politieke partij erkend te worden is dat men uit minstens zeven lidstaten verkozenen heeft, in het Europees, nationaal of regionaal parlement.    ...