Een 'banenbloedbad' voor starters door AI? Geen paniek, zeggen economen

26/04 17:15 - Een 'banenbloedbad' voor starters door AI? Geen paniek, zeggen economen
Wordt mijn baan straks overgenomen door AI? Het is een vraag die werkenden in allerlei sectoren, overal ter wereld bezighoudt. En hoewel het voor een definitief antwoord nog te vroeg is, wijzen onderzoekers al één mogelijke risicogroep aan: hoogopgeleide starters. Maar is die inschatting wel terecht? In de Nederlandse media verschenen in de afgelopen maanden alarmerende berichten over het verlies van startersbanen door AI. En ook buitenlandse media winden er geen doekjes om: "Een AI-banenapocalypse dreigt voor afgestudeerden", kopte The New York Times. Nieuwssite Axios koos voor de term "banenbloedbad" en schreef dat AI meer dan de helft van alle startersfuncties kan elimineren. Allemaal baseren ze zich op dezelfde ontwikkeling: de forse afname van het aantal startersvacatures. Volgens arbeidsmarktonderzoeksbureau Intelligence Group is het aandeel startersfuncties in Nederland gehalveerd in de afgelopen jaren: Het gaat hierbij vooral om zogenoemde AI-gevoelige banen in de dienstverlening en ict, zoals de advocatuur, marketing, consultancy en softwareontwikkeling. De redenering dat AI een bedreiging vormt voor starters in deze beroepen, wordt breed gedeeld, ziet econoom Mathijs Bouman. En die is volgens hem niet vergezocht. "Eerder hadden we de ontwikkeling van robots, die het werk in fabrieken overnamen. Maar AI is een innovatie die kennis vervangt. Iemand die net is afgestudeerd heeft veel kennis, maar kan nog weinig in de praktijk. Van deze groep wordt nu gezegd dat AI de taken kan overnemen." Een somber vooruitzicht voor theoretisch opgeleide jongeren die de komende jaren de arbeidsmarkt betreden. Desondanks zeggen economen dat er nog geen reden is voor apocalyptische conclusies. Naweeën corona Ja, het aantal startersvacatures neemt af, maar daarvoor zijn ook andere oorzaken te noemen, zegt Bouman. Bijvoorbeeld de naweeën van de coronapandemie: "Na corona kwam de economie veel sneller op gang dan verwacht, met als gevolg grote personeelstekorten. Nu gaan we weer richting normaal en dat zie je terug in het aantal startersvacatures." Als het economisch even wat minder gaat, is het voor werkgevers namelijk aantrekkelijker om geen nieuwe mensen aan te nemen, dan om werknemers te ontslaan. De rekening komt dus altijd eerst bij starters terecht, zegt hoogleraar economie Anna Salomons. "De conclusie dat jongeren economisch minder waard zijn, puur omdat het aantal startersvacatures afneemt, is dus heel vreemd." AI-gebruik door bedrijven Salomons doet al jaren onderzoek naar de impact van technologische ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. Ze is zeer kritisch op de link die veel analisten leggen tussen de opkomst van AI en de afnemende vraag naar starters. Ook het feit dat deze afname sterker is in AI-gevoelige sectoren, zegt volgens haar niet zoveel. "Er zit een groot verschil tussen wat AI in theorie kán en in hoeverre bedrijven het ook gebruiken." Het Amerikaanse AI-bedrijf Anthropic vroeg aan bedrijven uit verschillende sectoren hoe zij de AI-potentie zien, en wat daarvan al in de praktijk wordt benut: Salomons verwijst naar een Deens onderzoek waarin de daadwerkelijke inzet van AI door bedrijven wel is meegewogen. Daaruit blijkt dat de afname van het aantal jongerenbanen niet sterker was bij bedrijven die AI op grote schaal inzetten. AI als zondebok De econoom benadrukt ook dat bedrijven AI mogelijk aangrijpen als zondebok bij grote ontslagrondes. "In sommige gevallen zal AI daar heus een rol in spelen, maar het is ook handig om het daarop te gooien onder het mom van: 'We moeten met de tijd meegaan.' En dit soort narratieven beïnvloeden hoe mensen denken over de impact van AI." Dat Nederlanders zich inderdaad zorgen maken, blijkt uit cijfers van het CBS. Driekwart van de volwassenen denkt dat door AI banen zullen verdwijnen. Economen Bouman en Salomons snappen deze zorgen, en beiden verwachten dat de arbeidsmarkt wel degelijk zal veranderen door AI, maar voor doemscenario's is het volgens hen dus nog te vroeg. Bovendien biedt kunstmatige intelligentie ook oplossingen voor problemen op de arbeidsmarkt, zoals personeelstekorten, zegt Bouman. "We zijn in Nederland niet meer goed in staat om met minder mensen, meer te maken. De productiviteitsgroei is vrijwel stil komen te liggen, vooral in de dienstensector. Een technologische ontwikkeling als deze kan daar een impuls aan geven." Voor starters heeft econoom Salomons bemoedigende woorden: "De werkende bevolking krimpt, dus we gaan jongeren heel hard nodig hebben. En als we íets weten, is het dat jongeren vooroplopen bij technologische ontwikkelingen. Dus er zullen altijd bedrijven zijn die daar de waarde van inzien."...