Saharazand in 2024: steeds vaker boven Europa

29/06 15:30 - Saharazand in 2024: steeds vaker boven Europa
Komt saharazand boven Europa tegenwoordig vaker voor?Misschien herinner je je de de oranje zon van 17 oktober 2017 nog, toen zorgde een diepe zuidstroming voor een toevoer van saharazand en as van Portugese bosbranden. De lucht kleurde bleek, de zon werd flets en oranje. Sindsdien zorgde saharazand nog veel vaker voor meer bewolking boven Nederland bij een diepe zuidstroming. Copernicus onderzocht of Saharazand boven Nederland vaker voor gaat komen.Bron: Copernicus.euDe winter van 2024 heeft tot dusver relatief veel grote uitbraken van saharazand over Europa en Latijns Amerika. Hoewel saharazand een normaal weersverschijnsel is in deze regio's, is de intensiteit en frequentie in recente jaren wel toegenomen. Dit zou gerelateerd kunnen zijn aan veranderingen in stromingspatronen.In de afgelopen maanden hebben satellieten al minstens 3 grote saharazanduitbraken waargenomen over de Atlantische Oceaan en richting Europa.Midden december kregen de Canarische Eilanden nog een forse portie saharazand over zich heen, het zorgde voor een grauwe en fletse lucht, verslechterde luchtkwaliteit en ongebruikelijk hoge temperaturen. Het saharazand kwam van de Maghreb (regio van Libië tot Mauritanië).Een grote pluim aan saharazand stak 12 december vanuit Mauritanië en Marokko de zee naar de Canarische eilanden over.Toen het kerst werd kreeg Spanje de volle laag van een nieuwe portie saharazand.Tussen 23 en 31 januari kwam er opnieuw veel saharazand de lucht in. Het saharazand verspreidde zich naar Zuid-Amerika in het westen, en Scandinavië in het noorden. Het was duidelijk op satellietbeelden te zien (hieronder):Saharazand boven de Kaapverdische eilanden, satellietbeeld van 25 januari. Je ziet ook Kelvin-Helmholtzgolven ten westen van de Kaapverdische eilanden.De aerosolenverwachting (saharazand is een soort aerosol) toont de grote pluim boven de Atlantische Oceaan, en een lange tong richting het noorden. Animatie van 1 januari tot 12 februari.In Noord-Europa werden de zonsondergangen veel kleurrijker. Gelukkig levert saharazand na duizenden kilometers op grote hoogte door de lucht te dwarrelen weinig gezondheidsschade op. Enkel als het dan even regent, kan het saharazand nog wel op de grond belanden (waar het op ruiten en auto's terecht kan komen). Daarnaast heeft het zand invloed op de chemische reacties in de lucht en ontstaan er door dit zand sneller wolken.Voor de gebieden dichtbij de Sahara, zoals de Canarische eilanden, is het saharazand in de lucht wel gevaarlijk. Ze noemen het hier een "Calima" als de hete woestijnwind saharazand brengt. Ook rond de Middellandse Zee kan de lucht soms compleet oranje kleuren, ook het zicht kan teruglopen met alle gevolgen voor je gezondheid. De Spaanse weerdienst waarschuwt zelfs regelmatig voor saharazand.De fijnstofverwachting (PM10) hieronder toont twee nieuwe saharazanduitbraken in de eerste helft van februari. Een deel van het saharazand valt namelijk onder fijnstof. De concentraties zand waren erg hoog rond de Middellandse Zee. Mid-februari trok een nieuwe pluim saharazand naar West-Europa.Vaker zuidenwind en dus saharazand in de winter?Terwijl er deze winter dus veel saharazand in de lucht was, kwam nieuw onderzoek tot de conclusie dat dit zand in de winter flink toe is genomen. Normaalgenomen heeft de winter juist het minste saharazand in de lucht. In februari-maart van 2020-2022 was er een sterke toename in saharazand. Soms hield de toestroom van saharazand aan voor nooit eerder geziene duur.Het onderzoek laat zien dat de concentratie saharazand is toegenomen, en dat het ook hoger in de lucht komt in de winters van 2020-2022, vergeleken met de periode 2003-2019."Sinds 2020 wordt de regio rond de Middellandse Zee steeds warmer, en zien we een voortdurende droogte in de Maghreb (regio Noord-Afrika). Dit draagt bij aan de toename van saharazand in Europa van de laatste jaren", aldus Sara Basart (World Meteorological Organization), één van de auteurs van de studie.Het artikel onderzoekt ook welke patronen bijdragen aan uitbraken van saharazand. "Afgesnoerde lagedrukgebieden (Cut-off lows) voor de kust van Marokko en hogedrukgebieden boven Europa zorgen voor veel van deze events in de winter" zegt Emilio Cuevas. David Barriopedro voegt daaraan toe "het type hogedrukgebied verschilt van geval tot geval, maar vaak gaat het om blokkades of ruggen van hogedrukgebieden in de subtropen. Deze kwamen regelmatig voor in de winters van 2020-2022."Uit een analyse uit 2021 bleek dat het aantal uitbraken van saharazand in de periode 2005-2019 zelfs verdubbelt is.Er is nu ook een nieuwe tool gelanceert die laat zien welke vorm aerosolen er in de lucht waargenomen zijn:https://aerosol-alerts.atmosphere.copernicus.eu/Momenteel zorgt een diepe zuidstroming opnieuw voor een uitbraak van saharazand over Italië. Daarnaast zie je in rood ook een significante hoeveelheid SO4 (zwavel) aerosolen....