Kleurrijke 'kwal' steekt meer dan 100 mensen op strand in 'Kan een plaag worden'

07/08 05:15 - Kleurrijke 'kwal' steekt meer dan 100 mensen op strand in 'Kan een plaag worden'
In Spanje en Frankrijk werden de afgelopen dagen verschillende stranden gesloten om dit dier: het Portugees oorlogsschip. De kwalachtige kan tentakels hebben tot veertig meter lang; een steek van het dier veroorzaakt hevige pijn. In het Spaanse San Sebastián werden in één dag tijd zeker 120 mensen gestoken. "Het is een prachtig organisme", zegt kwallenexpert Piet Sondervan over het dier, dat bestaat uit onder meer een kleurrijk ballonnetje. Maar in die pracht schuilt meteen het gevaar: "Mensen zien het ballonnetje en zwemmen ernaar toe om een kijkje te nemen. Maar de tentakels zie je in het water niet, en dan word je geraakt." Portugese oorlogsschepen op het strand bij San Sebastián in Spanje: Het gif van de kwalachtige veroorzaakt een hevige pijn, legt Sondervan uit. "Wanneer de tentakels je huid raken, worden eigenlijk vele kleine speertjes met gif door het organisme afgeschoten. Van de veroorzaakte pijn kun je kramp krijgen, waardoor je in het ergste geval kunt verdrinken." Volgens de deskundige zijn er kwalsoorten waarvan het gif een nog intensere pijn veroorzaakt en om die reden nog gevaarlijker kunnen zijn. "Een bekend voorbeeld is de bijna onzichtbare kubuskwal." De naam van het Portugees oorlogsschip is ontstaan omdat het dier lijkt op een daadwerkelijk licht en wendbaar Portugees oorlogsschip, dat voer onder zeil vanaf de 15e eeuw. Het dier komt voor in tropische oceanen: op plekken waar het warm genoeg is en waar voldoende voedsel is te vinden. Bij de noordkust van Spanje en westkust van Frankrijk is dat het geval. En omdat de temperatuur van zeeën en oceanen wereldwijd stijgt door klimaatverandering, komt de kwal op steeds meer plekken voor. Als het Portugese oorlogsschip aanspoelt en daardoor sterft, is het gevaar nog niet geweken. De giftentakels blijven nog lang actief, ook na de dood van het dier. Op filmpjes uit San Sebastián is te zien dat de Portugese oorlogsschepen op het strand nog bewegen. "Aangespoelde kwallen zijn dood of bijna dood. Soms staat er op het strand nog een laagje water, daarin kan een kwalachtige nog even leven." Steeds meer kwallen, ook in Nederland Wat de invasie van het Portugees oorlogsschip bij San Sebastián exact heeft veroorzaakt, kan de kwallenexpert niet zeggen. Maar volgens hem heeft het vaak te maken met een combinatie van factoren. De watertemperatuur moet dus goed zijn, zeker zo'n 24 graden. Ook heeft het te maken met de windrichting. Wanneer er sprake is van een aflandige wind, komen er meer kwallen richting de kust. En het water moet voedselrijk zijn, daar is steeds vaker sprake van. "Door overbevissing zijn er minder natuurlijke vijanden en blijft er meer voedsel over voor de kwallen en kwalachtigen. Als door al die factoren veel kwallen op een toeristische plek belanden, heb je een probleem." Volgens Sondervan zou het goed kunnen dat het Portugees oorlogsschip steeds dichter bij Nederland komt. Ook andere kwallensoorten worden steeds vaker en steeds noordelijker in Europa gespot. "Zo waren er de afgelopen jaren een paar meldingen van bloemkoolkwallen in Nederland, die kunnen een halve meter groot zijn", zegt de kwallenexpert. "Meestal was het een dwaalgast, maar we denken dat het er steeds meer gaan worden. Mede vanwege de warmte." In deze tijd van het jaar is het sowieso gebruikelijk dat er in Europa meer kwallen zijn. "Ook langs de Nederlandse kust. Door oostenwind zijn er rond deze tijd van het jaar bijvoorbeeld meer kompaskwallen en oorkwallen." Volgens de deskundige zou het kunnen dat er bij Spanje en Frankrijk nóg meer kwallen komen. "De temperatuur en omstandigheden zijn dusdanig dat het daar een plaag kan worden." Kwal of niet? Het Portugees oorlogsschip lijkt er misschien op, maar is officieel geen kwal. Biologisch gezien is het een complex organisme van honderden poliepen. "Mensen zien het als kwal", zegt Sondervan. "Maar eigenlijk bestaat het uit vier soorten kwallen, dat als één dier zichtbaar wordt." De kwallenexpert heeft jaren geleden geprobeerd het Portugese oorlogsschip te kweken, in zijn tijd als kwallenkweker. Dat werk deed hij voor aquaria en dierentuinen. "Maar dan moesten alle vier de kwallensoorten overleven in één aquarium, met verschillende behoeften, en dat lukte niet."...