Polder praat met kabinet, dat hoopt op ideeën voor economie en WIA

07/10 14:15 - Polder praat met kabinet, dat hoopt op ideeën voor economie en WIA
Na maanden van acties en stakingen gaan vandaag de werkgevers en werknemers weer in gesprek met het kabinet in het Catshuis. Eerder liepen de vakbonden weg, maar nu de bezuinigingen op de AOW, WIA en WW zijn geschrapt willen ze weer praten. De politiek verwacht nogal wat van de sociale partners, oftewel 'de polder'. Vijf vragen over een mogelijk sociaal akkoord. Wat wordt er nu verwacht van de polder? "Samenwerking met de sociale partners, samenleving en beide Kamers is de enige weg vooruit", schrijft het kabinet in de uitnodiging. Vergrijzing, baanverlies door kunstmatige intelligentie en uitval door ziekte worden genoemd als grote maatschappelijke uitdagingen. De polder moet meedenken over de houdbaarheid van de sociale zekerheid, vindt het kabinet. Ook moet er een plan komen voor een sterkere economie, oftewel over de toekomst van het verdienvermogen van Nederland zoals omschreven in het rapport-Wennink. Het is geen verrassende agenda, want hierover spraken de vakbonden en werkgevers de afgelopen maanden zelf al formeel en informeel, zonder het kabinet. Dat economische groei de beste manier is om sociale voorzieningen te bewaken, beamen de sociale partners. Ook zijn ze het ermee eens dat er iets moet gebeuren aan de arbeidsongeschiktheidsbeoordelingen in het kader van de WIA. Komen er helemaal geen bezuinigingen meer op de sociale zekerheid? Waarschijnlijk toch wel, maar op dit moment is nog niet te zeggen hoeveel. Wel duidelijk is dat om de vakbonden weer aan tafel te krijgen het minderheidskabinet de aangekondigde bezuinigingen op de sociale zekerheid helemaal uit de begroting van het ministerie van Sociale Zaken heeft gehaald. Dat laat een gat van 2,4 miljard euro achter op de begroting. Daarmee is duidelijk dat het probleem nog niet is opgelost. "Rekeningen gaan niet weg door te doen alsof ze er niet zijn. Er zal hervormd moeten worden, linksom of rechtsom", zei minister Heinen van Financiën vorige week bij de Algemene Financiële Beschouwingen. Dus het kabinet rekent erop dat de gesprekken in de polder uiteindelijk wel moeten leiden tot een akkoord met besparingen. Vooral bij de WIA is de verwachting dat dat moet lukken. En tegelijkertijd is nog niet gezegd dat die gesprekken in het voorjaar al klaar zijn en of ze wel leiden tot genoeg besparingen om het begrotingsgat te dichten. In dat geval gaat de coalitie in het voorjaar opnieuw het gesprek aan met elkaar om dat op te lossen en te bekijken of en waar extra bezuinigingen nodig zijn. Voor nu staat het begrotingsgat in ieder geval voor de helft (1,2 miljard) geparkeerd bij Onderwijs. Wat heeft Nederland aan zo'n akkoord? Nederland heeft een lange traditie van overleg tussen werkgevers en werknemers. Het Akkoord van Wassenaar uit 1982 wordt vaak genoemd als een belangrijke historische uitkomst van polderoverleg. De economie draaide slecht, de werkloosheid was hoog en de polder werd het uiteindelijk eens over loonmatiging. Een ander voorbeeld is het pensioenakkoord uit 2019, dat een rigoureuze wijziging van het pensioenstelsel mogelijk maakte. Het voordeel van zulke akkoorden is dat de handtekening van werkgevers en werkgevers ervoor zorgt dat de plannen standhouden, ook als een kabinet valt. Het geeft dus een kans om grote maatschappelijke of economische problemen aan te pakken, zonder dat vakbonden en werkgevers weer nieuwe eisen op tafel leggen. Waarover is men het eens wat betreft de WIA? Zowel werkgevers als werknemers vinden dat het beoordelingssysteem voor de arbeidsongeschiktheidsuitkering WIA te complex is. Niet de aandoening bepaalt of je een uitkering krijgt, maar de hoogte van het inkomensverlies. Bij de berekening daarvan zijn de afgelopen jaren veel fouten gemaakt. En mensen met een hoger inkomen hebben meer kans op een uitkering. Daarnaast groeit de wachtlijst door een tekort aan keuringsartsen. Verder vinden werkgevers dat er te veel Nederlanders in de WIA belanden. In 2018 kende het UWV nog 41.400 nieuwe WIA-aanvragen toe. In 2025 waren dat er 71.300. Vakbonden wijzen erop dat Nederlanders steeds wat langer moeten doorwerken en vaker uitvallen richting hun pensioen. Ook zouden werkgevers te weinig doen om uitval en, uiteindelijk, arbeidsongeschiktheid te voorkomen. Al eerder maakten werkgevers en werknemers afspraken over gezond doorwerken tot aan het pensioen en over het continu bijscholen van personeel om te voorkomen dat werknemers zonder werk komen te zitten. Dat levert nog te weinig resultaat op, zeggen de vakbonden. Zij willen dat werkgevers verplicht werk moeten maken van preventie en bijscholing. Op hun beurt zetten nu werkgevers loondoorbetaling bij ziekte op de agenda. In navolging van het rapport-Wennink vinden werkgevers dat zij te lang moeten doorbetalen bij ziekte. Ziekteverzuim zal dus op de agenda staan, maar over het terugdringen van verzuim verschillen de sociale partners sterk van inzicht. Wanneer ligt er zo'n sociaal akkoord? Het overleg van vandaag lijkt vooral bedoeld om het gesprek te herstarten. Ook wil het kabinet een tijdspad bespreken voor zo'n sociaal akkoord. Vorige week noemde minister Heinen het voorjaar als "ijkpunt", maar de vakbonden hebben geen haast. Voor de kerst zal er geen akkoord liggen, zeggen zij. Het kan een kwestie van maanden zijn, of misschien wel twee jaar, laten ze weten. Ook is nog de vraag of het één groot akkoord moet worden. Het kan ook zijn dat er aparte akkoorden komen over bijvoorbeeld verzuim, arbeidsmarkt en economische groei....