Overleden Elfstedenvoorzitter Kroes zag eeuwigheidswaarde in de woorden 'it giet oan'

17/09 12:15 - Overleden Elfstedenvoorzitter Kroes zag eeuwigheidswaarde in de woorden 'it giet oan'
Henk Kroes, de gisteren overleden voormalig voorzitter van de Vereniging de Friesche Elfsteden, kondigde in 1997 de vijftiende - en vooralsnog laatste - Elfstedentocht aan met de gevleugelde woorden: "It giet oan". De tocht verliep zonder grote problemen. Henk Angenent won, na een spannende eindsprint op de Bonkevaart tegen Erik Hulzebosch. Een tevreden Kroes stond bij de eindstreep en mocht Angenent de zegekrans om de schouders hangen. Maar zijn finest hour beleefde hij vermoedelijk toen hij met zijn beroemde uitspraak "it giet oan" (het gaat door) heel Nederland in vervoering bracht. Het waren geen woorden die toevallig naar boven kwamen. Zijn voorganger Jan Sipkema had de legendarische woorden "it sil heve" (het gaat gebeuren) gesproken. Waar komt it giet oan vandaan? Kroes had goed nagedacht over zijn variant, die afkomstig is uit het kaatsen. "Toen ik voorzitter werd, heb ik het er met mijn vrouw Swaentsje over gehad welke woorden ik zou gebruiken als het zover was", zei Kroes er later over. "Ik wilde bewust niet mijn voorganger nadoen. Het zijn toch aankondigingen met een soort eeuwigheidswaarde, die woorden kun je maar één keer gebruiken." Kroes was weliswaar een nuchtere Fries, maar in tegenstelling tot zijn wat introverte voorganger Sipkema verborg hij zijn emoties niet op die roemruchte januaridag in 1997. Van de Elfstedentocht zelf had hij door al zijn werkzaamheden nauwelijks iets gezien, maar het hoogtepunt beleefde hij toen hij aan het einde van de dag de laatste binnenkomers bij de finishlijn verwelkomde. "Mensen vielen me doodvermoeid om de nek. Ook iemand die niet wist wie ik was en alleen maar kon uitbrengen: oh wat ben ik moe. Dat je daar gewoon mag staan en even een houvast bieden, dat was een van mijn mooiste momenten." Minder mooie momenten Het voorzitterschap van Kroes kende ook minder mooie momenten. Na 25 jaar ijsmeester bij de Friesche Elfsteden te zijn geweest, nam hij eind 1994 de voorzittershamer over van Sipkema. Ruim een jaar later brak de Elfstedenkoorts in alle hevigheid los. Na een strenge vorstperiode waren alle ogen gericht op Kroes. De berichten over het ijs waren zo goed, dat de voorzitter zelf euforisch werd. Maar tijdens een vergadering met de rayonhoofden op 5 februari 1996 bleken er toch veel meer problemen met het ijs te zijn dan gedacht. Heel Nederland leerde het begrip 'ijstransplantatie' kennen, maar ook die kunstgrepen mochten niet baten. En zo kwam er dat jaar geen gevleugelde Friese uitspraak van Kroes, maar een kille Nederlandse: "Ik moet u het volgende meedelen: gehoord alle rayonhoofden is het op dit moment niet verantwoord om een tocht uit te schrijven." Het speet hem verschrikkelijk, voegde Kroes eraan toe. Het afblazen van de tocht van 1996 kwam de voorzitter op de nodige kritiek te staan. Veel schaatsliefhebbers waren er warm voor gemaakt en stonden al klaar. Velen vonden dat het best had gekund. Maar Kroes was achteraf blij dat hij geen risico had genomen. "Als je iets organiseert, moet je het ook voor honderd procent kunnen verantwoorden. Want als het misgaat, word je er wel op afgerekend." IJsmeester Kroes had als ijsmeester eerder al het groene licht gegeven voor beide Elfstedentochten van Evert van Benthem, in 1985 en 1986. Met name die eerste tocht had wat voeten in de aarde. Sinds 1963 was er geen Elfstedentocht meer verreden en uit die tijd waren er vrijwel geen gegevens meer voorhanden. Bijvoorbeeld over hoe dik het ijs zou moeten zijn. "Het was ontzettend spannend", zei Kroes er later over. "We hadden geen enkele ervaring, 1963 was lang geleden en er was niets overgebracht in de archieven." Kroes was er zelfs speciaal voor naar de Verenigde Staten geweest. "Daar zijn wetenschappers met ijs bezig en daar had ik die vraag neergelegd. Die keken me glazig aan. Zestienduizend schaatsers, daar hadden ze nog nooit mee te maken gehad. 'Weet je wat je doet', zeiden ze. 'Je zet een vrachtauto op het ijs, je laat hem eroverheen rijden en als hij er niet doorheen zakt, dan kan het." De koorts flakkerde in al die jaren nog een paar keer op, maar de Elfstedentocht van 1997 bleef de enige onder zijn leiding. In 2007 gaf hij de voorzittershamer door aan Wiebe Wieling....