Geluiden achter de 'NAVO-crisis grootste tot nu toe'

20/04 00:15 - Geluiden achter de 'NAVO-crisis grootste tot nu toe'
Bronnen binnen NAVO spreken van de grootste crisis tot nu toe. Dat horen Armida van Rij, NAVO- en Europa-onderzoeker bij het Centre for European Reform, en NAVO-correspondent Kysia Hekster tijdens achtergrondgesprekken met diplomaten. "Niemand bij de NAVO ontkent dat er heel grote schade is toegebracht aan die club en dat de afschrikking echt in gevaar is." Via zogenoemde schaduwbondjes proberen Europese lidstaten verbinding te zoeken. Dat gebeurt bijvoorbeeld via WhatsApp-groepjes en bij informele diners buiten de Amerikaanse president Trump om. Saamhorig in het openbaar Sinds de Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran eind februari staan de verhoudingen binnen de NAVO op scherp. Dat er weinig eensgezindheid spreekt uit Europese reacties op de aanval, vooral in het begin, helpt niet mee. Zo wilde Duitsland het niet te veel hebben over mogelijke schendingen van internationaal recht, terwijl Spanje daar juist meteen een duidelijk standpunt over innam. De Spaanse houding leidde in eerste instantie ook bij andere NAVO-landen tot gemopper. Inmiddels is er in het openbaar iets meer saamhorigheid. Maar achter de schermen ziet Hekster nog verdeeldheid. Dat heeft er vooral mee te maken dat de oorlog in Oekraïne voor Europa zo belangrijk is. "Grofweg kun je zeggen dat de landen die dichter bij Rusland liggen, de dreiging natuurlijk meer voelen en ook meer belang hechten aan Amerikaanse betrokkenheid, omdat ze zien dat die nog nodig is." Tegelijkertijd trekken vooral de landen die hardop zeggen dat ze niet mee willen doen veel aandacht. "Maar de meerderheid van de Europese landen werkt toch op een of andere manier mee aan die oorlog", zegt Hekster. Amerikaanse bases in Europa De Amerikaanse president Trump uit regelmatig frustraties over NAVO-bondgenoten die in zijn ogen te weinig over hebben voor de VS. Hij wil de Europese lidstaten dwingen hun militaire bases en luchtruimen open te stellen voor Amerikaanse gevechtsvliegtuigen. Maar ook daarover zijn de Europeanen verdeeld: Spanje is het enige land dat alle Amerikaanse vliegtuigen die betrokken zijn bij Iran-operaties verbiedt in zijn luchtruim. Andere Europese NAVO-lidstaten twijfelen over die opstelling. Italië, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk stellen voorwaarden aan het gebruik van hun militaire bases: Onderzoeker Van Rij ziet dat Trump zaken binnen een NAVO-context probeert te forceren, terwijl het geen NAVO-zaken zijn. "Dat geldt ook voor de bases: dat zijn geen NAVO-bases maar Amerikaanse bases in onderlinge afstemming met die landen. Daarom kunnen die landen ook zelf beslissen of ze wel of niet toestemming geven aan de VS ze te gebruiken." NAVO-hoofdkwartieren in handen van Europa De NAVO heeft drie operationeel militaire hoofdkwartieren. Die staan in de Amerikaanse stad Norfolk, het Italiaanse Napels en het Limburgse Brunssum. Tot voor kort had Amerika de leiding over die twee eerste locaties, maar die leiding is overgedragen aan Europeanen. Amerikaanse bevelhebbers zijn nog wel de baas over drie NAVO-commando's in het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Turkije, die gaan over land-, zee- en luchtstrijdkrachten. Maar die locaties staan lager in rang dan de hoofdkwartieren in Norfolk, Napels en Brunssum. "Dus er is inderdaad een steeds grotere rol voor Europa binnen de NAVO", zegt Van Rij. "Dat bericht is wel duidelijk doorgedrongen." Hekster benadrukt dat dit niet vrijwillig is. "Dat komt door druk van de Amerikanen. Die schreven in hun veiligheidsstrategie dat Europeanen zo snel mogelijk verantwoordelijk worden voor hun eigen conventionele verdediging." Kleine samenwerkingsverbanden opgeschaald Onafhankelijkheid van de VS is inmiddels ook zichtbaar in de kleinere verbanden waarin Europese landen steeds vaker samenwerken. Niet in grote NAVO-vergaderingen, maar in kleinere en snellere overleggen. Nederland is ook onderdeel van zo'n coalitie: het door de Britten geleide militaire samenwerkingsverband de Joint Expeditionary Force (JEF). "Die verschillende samenwerkingsverbanden waren er al, maar zijn nu enorm opgeschaald. Ook een teken dat er momenteel binnen de NAVO iets niet werkt", zegt Van Rij. Dat is echt van de laatste tijd, zegt Hekster. Niet dat er al precieze plannen zijn voor een NAVO zonder de VS. "Maar wel concreet in de zin dat erover gepraat wordt. Het gevoel van urgentie is heel groot."...