Landelijk crisisplan olie van kracht, wat betekent dat?

21/04 10:15 - Landelijk crisisplan olie van kracht, wat betekent dat?
Het landelijk crisisplan olie treedt vandaag in werking. Het kabinet vindt dat nodig vanwege brandstoftekorten als gevolg van de Iran-oorlog. Vooralsnog gaat het om fase 1 van het crisisplan en dat heeft geen directe gevolgen voor burgers. Maar volgende fases brengen opvallende mogelijke maatregelen met zich mee: autoloze zondagen, 80 rijden op de snelweg en een verbod op thuisbezorgdiensten. De eerste fase houdt in dat de overheid zich voorbereidt op het scenario dat de olieproblemen verergeren. Ambtenaren moeten meer in gesprek met sectoren die veel brandstof verbruiken, zoals de transportbranche en de landbouw. Ook wordt extra gemonitord hoe groot de (internationale) brandstofvoorraad is. Dat klinkt als open deuren, toch is het volgens ING-econoom Rico Luman goed dat het kabinet dit doet. "De voorraad loopt terug en het Midden-Oosten levert niet meer. Dan moet je alternatieven vinden. Dat is niet makkelijk want de hele wereld is op zoek." Het landelijk crisisplan olie stamt uit 2023, toen er een energiecrisis was als gevolg van de Oekraïne-oorlog en de afbouw van Russische olie. "Toen hebben ambtenaren een hele lijst maatregelen opgesomd waar de politiek in principe gewoon uit kan kiezen", zegt econoom Mathijs Bouman. Thuiswerken serieuze optie Veel van die maatregelen gaan over benzine- en dieselgebruik beperken. Denk aan openbaar vervoer stimuleren of thuiswerken aanmoedigen. Dat laatste ziet ook de Europese Commissie als serieuze optie: zij adviseert bedrijven nu al minimaal één vaste thuiswerkdag in te stellen. Een andere opvallende optie: bezorgdiensten verbieden die op diesel rijden. "Dat je dus gewoon zelf naar je restaurant moet fietsen", zegt Bouman. "In plaats van dat je een brommertje naar je huis laat komen." Dit soort maatregelen zijn een druppel op een gloeiende plaat, denkt Luman. Wat volgens hem veel meer helpt is de maximumsnelheid op snelwegen verlagen naar 100 of zelfs 80 kilometer per uur. "Dat scheelt heel veel brandstof." Net als autoloze zondag. De laatste dateert uit 1974. Maar Luman denkt niet dat Nederlanders daar opnieuw voor te porren zijn. "De wereld is wel wat veranderd sinds de jaren 70." De kans lijkt vooralsnog niet groot dat dit soort verregaande maatregelen op korte termijn nodig zijn. Toch is het volgens de economen goed dat alle opties op papier staan. Het crisisplan biedt ook de mogelijkheid een exportverbod voor fossiele brandstoffen in te stellen. Verder kunnen fabrieken die veel brandstof verbruiken een productieverbod krijgen. Dat kan volgens Bouman op basis van de Wet beschikbaarheid goederen uit 1952. Vorig jaar werd die wet voor het eerst gebruikt toen het kabinet ingreep bij chipfabrikant Nexperia. De oorlog in Iran leidt tot de "grootste ontwrichting van de oliemarkt in de geschiedenis", aldus het International Energieagentschap. Vooralsnog is het einde van de crisis niet in zicht. Daarom komt het kabinet-Jetten vandaag met maatregelen om de pijn van prijsstijgingen aan de pomp te verzachten. Haagse bronnen meldden eerder al dat het gaat om een hogere onbelaste reiskostenvergoeding voor werknemers, korting op wegenbelasting voor bestelbusjes van ondernemers en heropening van een noodfonds dat arme huishoudens helpt energierekeningen te betalen. 'Accijns verlagen beetje populistisch' De verwachting is dat het kabinet er tot teleurstelling van enkele oppositiepartijen opnieuw niet voor kiest brandstofaccijnzen te verlagen. Duitsland doet dat wel - met 17 cent per liter - net als Spanje, Italië, Zweden en Griekenland. Maar zo'n maatregel is een beetje populistisch, vindt Luman. "Het doet het goed bij het publiek. Maar het is een ongericht plan: uit onderzoek weten we dat de hoogste inkomens de meeste kilometers maken. En het kost al snel miljarden." Het Nederlandse beleid kan hem juist bekoren. Niet alleen heeft hij vertrouwen in het crisisplan, ook kan hij zich vinden in de maatregelen die het kabinet vandaag voorstelt. "Er is veel commentaar dat het allemaal te lang duurt. Maar als econoom ben ik tevreden dat ze even hebben gewacht. Dit is goed doordacht."...