Zorgen over Meta's platforms groeien hard, 'patroon zichtbaar in rechtszaken'

08/08 19:15 - Zorgen over Meta's platforms groeien hard, 'patroon zichtbaar in rechtszaken'
Een ongekende megaboete voor Meta na het vonnis van een Amerikaanse rechter in de Amerikaanse staat New Mexico. Daarin staat dat de platforms van Meta "openbare overlast" veroorzaken die de gezondheid, veiligheid en het welzijn van de gehele samenleving in gevaar brengt. De rechter vergelijkt de schade met luchtvervuiling. Volgens Paddy Leerssen, universitair docent Platformregulatie aan de UvA, gaat er van zo'n boete een waanzinnige prikkel uit, maar is het wel de oplossing? "Amerikanen hangen er dollarbedragen aan. Maar techbedrijven klagen dan ten dele terecht. Want welke wettelijke normen gelden er voor de online wereld?" Europa heeft de Digital Services Act (DSA). Een wet die grote techbedrijven en online platforms verplicht strenger op te treden tegen desinformatie, haatreacties, onveilige producten en verslavende algoritmes. De Europese Commissie heeft het voornaamste toezicht op de grote platforms en werkt daarin samen met nationale toezichthouders als de Autoriteit Persoonsgegevens en de Autoriteit Consument & Markt. Europa loopt met die wet voorop. De VS doet het volledig anders. Veel chaotischer, zegt Leerssen. "Daar zijn het coalities van slachtoffers die met advocaten naar de rechter stappen. Het is er minder gereguleerd. De Amerikanen halen wel relevant bewijs naar boven. Dat bewijs kunnen we in Europa ook gaan gebruiken." Tijdlijnbeleid Het moederbedrijf van Facebook en Instagram moet van de Amerikaanse rechter nu ruim een half miljard dollar betalen, voor het veroorzaken van mentale schade bij jongeren. Dat geld gaat voor een groot deel naar gezondheidsprogramma's om de reeds geleden schade aan te pakken. En naar training en preventie. Die platforms zijn "vergelijkbaar met een fabriek", vindt rechter Bryan Biedscheid. Ze dragen "op een substantiële manier bij aan de mentale gezondheidscrisis onder jongeren." In Nederland zijn het belangenorganisaties die procederen tegen Meta. Zoals de privacywaakhond Bits of Freedom, die opkomt voor digitale burgerrechten. De organisatie kreeg vorig jaar gelijk van de rechter. De eis was dat Instagram en Facebook hun tijdlijnbeleid aan moest passen. Op die tijdlijnen waren lange tijd alleen posts zichtbaar van de accounts en personen die je volgde. Totdat Meta dat veranderde en een tijdlijn werd bepaald door een algoritme. "Op basis van informatie die het platform van de gebruiker vergaart. Dus welke dingen vind jij interessant? Waar kijk je naar? Wat deel je?", zegt advocaat Bram van Eijk, gespecialiseerd in informatierecht en grondrechten. "Die informatie wordt gebruikt om te voorspellen welke posts jij interessant vindt. Want hoe langer een gebruiker op z'n tijdlijn zit, hoe meer advertenties er kunnen worden getoond." Van Eijk voerde namens Bits of Freedom de zaak tegen Meta, die draaide om het verwijt dat gebruikers niet meer de controle hebben op gegevens die ze te zien krijgen. De rechter oordeelde dat volgens de DSA-wet Meta ook een niét-algoritmische tijdlijn moest aanbieden aan (Nederlandse) gebruikers. "Een unieke uitspraak. Omdat het de eerste zaak was waarin civielrechtelijk, dus bij de rechter, werd bepaald dat een platform z'n inrichting moest wijzigen." Twee maatschappelijke zorgen komen in de meeste zaken tegen techbedrijven steeds terug, zegt Leerssen. "De bescherming van kinderen tegen schadelijke inhoud en mentale klachten die ze kunnen opdoen. En het verslavingsgehalte of het manipulatieve ontwerp van de algoritmes." Er worden wel stappen gezet, vindt Leerssen. Maar de vraag is: is het genoeg? "Vooral als blijkt dat platforms wel degelijk kennis hebben van de schadelijke effecten op bijvoorbeeld de mentale gezondheid van jonge gebruikers. En bewust gestuurd hebben op het bedienen van die gebruikers. Dan begint het extra kwalijk te worden." Escaleren In de gehele VS zijn er inmiddels rechtszaken tegen Meta. Eerder dit jaar verloor het bedrijf een vergelijkbare zaak in Los Angeles. Volgende week begint er in Californië een nieuwe grote rechtszaak. Daarin klagen 29 Amerikaanse staten Meta onder meer aan voor het bewust verslavend ontwerpen van Facebook en Instagram voor minderjarigen. Dat de beer nu wel los is, ook in Europa, is volgens Leerssen wel duidelijk. "Als de platformen niet met een goed verhaal komen, of met aanpassingen, dan gaan we binnenkort ook hier hoge boetes zien. Die boetes zijn allemaal signalen dat het nu begint te escaleren." Met de uitspraak van de rechter in New Mexico is Meta het overigens niet eens. Het bedrijf gaat in beroep en blijft "vertrouwen op onze staat van dienst als het gaat om het online beschermen van tieners. We zullen ons blijven verdedigen tegen beweringen die de feiten verdraaien", zei een woordvoerder vandaag....