Oekraïense 'wegwerpspionnen' voor de rechter, 'geen twijfel over rol Rusland'

23/09 00:15 - Oekraïense 'wegwerpspionnen' voor de rechter, 'geen twijfel over rol Rusland'
De Poolse premier Donald Tusk benadrukt het keer op keer: Rusland is uit op escalatie. Ook Europese inlichtingendienstenchefs waarschuwen: Rusland zou "binnen enkele maanden" de NAVO willen testen met kleine aanvallen. Polen vormt een groot deel van de oostflank van de NAVO en vreest bij verdere Russische escalatie de volle laag te krijgen. Een jaar geleden werd een spoorverbinding naar Oekraïne al gesaboteerd. Niet lang daarvoor vlogen zo'n twintig drones Polen binnen. Die waren, toen nog, onbewapend. Een van de grootste aanslagen was twee jaar geleden op het grootste winkelcentrum van Warschau: Marywilska 44. Het brandde volledig af. Om de daders op te sporen, volgde justitie een spoor dat liep van Litouwen en Polen, via Oekraïne naar uiteindelijk Rusland. Volgende maand start de zaak tegen vijf verdachten. Ikea-branden Vrij snel na de brand houden de autoriteiten al rekening met sabotage. Drie dagen eerder was er brand bij een Ikea in Litouwen en een maand daarvoor in een bouwmarkt, ook in Warschau. Elke keer verschijnen video's van de branden op Russische propagandakanalen. De winkel van Jolanta Brodalka raakte volledig verwoest bij de brand: "Enerzijds wil Rusland paniek zaaien", zegt directeur Walenty Baluk van het Oost-Europa-instituut van de Universiteit van Lublin. "Maar anderzijds is het doel van Rusland natuurlijk om westerse landen, waaronder Polen, ertoe te dwingen om hun steun aan Oekraïne te staken." De eerste arrestatie is die van Daniil B., een 17-jarige Oekraïner die opgepakt wordt wanneer hij onderweg is van Vilnius naar Letland, vermoedelijk voor een volgende aanslag op een ander Ikea-filiaal. De jongen reisde een paar maanden eerder met een andere verdachte uit het Oekraïense Cherson naar Warschau, waar ze waren geronseld door een man die ze kennen uit hun thuisstad. Justitie ziet deze ronselaar, Serhi Tsjaly, als de persoon die het netwerk vanuit Warschau leidde. Hij belooft 10.000 dollar voor de brandstichting bij de Ikea en draagt de jongens op om Zangi te downloaden, een versleutelde berichtenapp met sterke privacy-functies. Daarop krijgen ze instructies en delen ze ook opnames van de branden, die vervolgens op Russische propagandakanalen gepost worden. Daar wordt geschreven dat Oekraïne verantwoordelijk is voor de acties. De inzet van de jonge Oekraïners als 'wegwerpspionnen' past in een patroon, ziet Arkadiusz Nyzio van de Jagiellonische Universiteit van Krakau. Hij doet onderzoek naar sabotageacties en andere hybride aanvallen van Rusland. Van de ongeveer honderd zaken die momenteel lopen in Polen, is een op de drie verdachten Oekraïner. De nationaliteit van de daders zet het publiek op het verkeerde been en voedt wantrouwen ten opzichte van Oekraïne. "Het is voor Rusland goedkoop en effectief", concludeert Nyzio. "Helaas trappen veel mensen erin. Ze zien alleen de informatie dat het een Oekraïner was." Rusland buiten bereik En waar de onderste uitvoerders vaak gepakt worden, blijven de organisatoren buiten bereik. Zo ook de man die het netwerk rond de winkelcentrumbrand volgens justitie aanstuurde: Oleksandr Varyvoda. Ook hij is een Oekraïner uit Cherson. Hij collaboreerde tijdens de bezetting van de stad volgens Oekraïense justitie met de Russen, waarvoor hij bij verstek werd veroordeeld. Vanaf de Russische stad Krasnodar coördineerde Varyvoda de acties in Polen in opdracht van een Russische inlichtingendienst, concludeert het Poolse Openbaar Ministerie onder meer op basis van telefoongegevens. Litouwse en Poolse autoriteiten willen verder geen details geven, ook omdat het onderzoek nog loopt. Zowel Varyvoda als Tsjaly zijn nog niet gepakt. 'Geen twijfel over Rusland-link' Belangrijke vragen in het onderzoek blijven nog onbeantwoord: wie stak de Marywilska-brand aan en hoe? Daniil B. zou de ochtend van de aanslag alleen opnames hebben gemaakt en die hebben doorgestuurd. Daarnaast is nog niet vastgesteld wie in Moskou orders gaf aan Varyvoda. Maar het Poolse OM "twijfelt er geen moment aan dat dit door de Russische inlichtingendienst is geïnitieerd", zegt een woordvoerder. Volgens Rusland-kenner Baluk had het Westen de Marywilska-brand en andere aanvallen krachtiger moeten pareren, misschien zelfs met eigen hybride acties. "Rusland begrijpt alleen de politiek van macht."...